Liefde zonder drempels: wat hulpverlening betekent voor LGBTQIA+ personen met migratieachtergrond
Veel hulpverleners willen inclusief werken met LGBTQIA+ personen met een migratieachtergrond, maar botsen in de praktijk op onzekerheid en handelingsverlegenheid. Wat zeg je wel of niet? Hoe vermijd je dat je vertrekt vanuit je eigen referentiekader? Die twijfel maakt nabij en cultuursensitief werken niet vanzelfsprekend.
Merhaba werkt dagelijks op dat kruispunt. Deze organisatie voor LGBTQIA+ personen met een migratieachtergrond wil mensen versterken, verbinden en samen met hen bouwen aan een samenleving waarin zij zich meer thuis kunnen voelen. Vanuit signalen uit hun community, onderwijs, zorg en welzijn ontwikkelde de organisatie een aanbod voor professionals. Trefpunt Odi ging in gesprek met Lou, vormingswerker bij Merhaba, over waar de hulpverlening vastloopt, en wat nodig is om opnieuw handelingsruimte te creëren.
[N.v.d.r.: LGBTQIA+ is een overkoepelende term voor lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender, queer, intersekse en aseksuele personen, waarbij de ‘+’ staat voor andere identiteiten.]
Veel hulpverleners willen inclusief werken, maar lopen vast bij de begeleiding van LGBTQIA+ personen met migratieachtergrond. Waar botsen zij volgens jullie vandaag het meest op?
“Handelingsverlegenheid speelt hier een grote rol, zeker op het kruispunt van LGBTQIA+ en migratie. Hulpverleners denken vaak dat ze eerst heel veel kennis nodig hebben over LGBTQIA+, over migratieachtergrond, of over beide samen. Maar dat is eigenlijk niet nodig. Door open in dialoog te gaan, kom je al heel ver.
Daarnaast zien we dat hulpverleners soms te sterk vertrekken vanuit hun eigen leefwereld. Dat is menselijk, maar in hulpverlening kan de leefwereld van je cliënt fundamenteel anders zijn.
Het thema coming-out is daar een goed voorbeeld van. Vanuit een westers, individualistisch perspectief wordt coming-out vaak aangemoedigd als een vorm van vrijheid. Maar in veel migratiecontexten is collectivisme belangrijk en kan coming-out leiden tot geweld of isolement. Door vragen te stellen en oprechte nieuwsgierigheid te tonen, leer je de leefwereld van de cliënt kennen, in plaats van advies te geven vanuit je eigen referentiekader.”
Waarom blijven deze drempels zo moeilijk te doorbreken binnen hulpverlening en organisaties?
“Veel mensen denken dat het om een gebrek aan kennis gaat. Maar kennis kan ook een valkuil zijn: ze kan leiden tot stereotypering en veralgemening, in plaats van werken op maat. Natuurlijk is bepaalde kennis nuttig – over talen, religies of contexten – maar net zoals binnen eender welke groep is er ook bij LGBTQIA+ personen met een migratieachtergrond een enorme diversiteit.
Wat echt nodig is, zijn cultuursensitieve vaardigheden die hulpverleners vaak al hebben: zonder oordeel luisteren, zelfreflectie, en je bewust zijn van je eigen waarden en kaders.
Daarnaast spelen ook structurele factoren mee. Er is vaak een gebrek aan tijd en middelen, waardoor organisaties vooral reactief werken. Men grijpt in na incidenten, met eenmalige of vrijblijvende acties, zonder dit structureel te verankeren in beleid.”
Welke signalen uit het werkveld waren voor Merhaba de aanleiding om een specifiek aanbod voor professionals te ontwikkelen?
“We krijgen veel vragen uit het onderwijs en de jeugdhulp. Daarom geven we regelmatig train-the-trainer-sessies aan leerkrachten en jeugdwerkers, zodat zij zelf met jongeren aan de slag kunnen rond deze thema’s.
Bij jongeren zien we soms negatieve houdingen naar de LGBTQIA+ community. Professionals linken die, vaak vanuit een westers perspectief, snel aan moslimjongeren. Dat stereotype beeld maakt enerzijds negatieve houdingen vanuit andere groepen onzichtbaar. Anderzijds zijn er ook veel moslims die net openstaan voor LGBTQIA+ thema’s. Met onze vormingen willen we dat beeld nuanceren en tonen hoe je het thema op een cultuursensitieve manier bespreekbaar kan maken.
Ook uit de asielsector krijgen we veel signalen. Asielcentra zijn voor veel mensen uit onze community onveilige plekken, met intimidatie en discriminatie. Tegelijk geven personeelsleden aan dat ze te weinig voeling hebben met de community. Vanuit die noden willen we ondersteuning bieden.
In de gezondheidszorg zien we dan weer hoge drempels om hulp te zoeken, en soms bewuste of onbewuste discriminatie. Voor transpersonen met een migratieachtergrond is het bijvoorbeeld moeilijker om toegang te krijgen tot transzorg. Religie of culturele aspecten worden soms uitvergroot en de zorg is nog sterk afgestemd op een witte norm en witte huidskleur. De gespecialiseerde zorg is duurder en dat is niet altijd evident als je bijvoorbeeld gevlucht bent uit je thuisland en niet veel middelen hebt.”
Hoe ondersteunt Merhaba professionals concreet in het omgaan met deze uitdagingen?
“Onze vormingen gebeuren meestal op vraag, maar minstens één keer per jaar bieden we ook een open vorming aan. Voor korte vragen kunnen professionals ons telefonisch contacteren, of we plannen een uitgebreider consult.
Ons aanbod start met een basisvorming rond het kruispunt van gender-, seksuele en culturele diversiteit. Daarin zetten we ook sterk in op zelfreflectie. Voor hulpverleners is er een specifieke basisvorming waarin cultuursensitief handelen centraal staat, met veel concrete casussen.
Daarnaast hebben we de ‘Recht op liefde’-train-the-trainer: een vorming die stap voor stap een methodiek aanreikt om LGBTQIA+ bespreekbaar te maken in cultureel diverse groepen. Organisaties kunnen die methodiek zelf gebruiken of ons inschakelen voor begeleiding.
Met ‘Message to my mother’ richten we ons specifiek tot vrouwen met een migratieachtergrond, waarbij het thema moederschap het vertrekpunt vormt om taboes te bespreken en doorbreken, zoals seksualiteit en LGBTQIA+.
We hebben ook een specifieke vorming voor tolken, omdat het voor hen soms extra moeilijk is om bepaalde thema’s te vertalen vanuit hun eigen culturele context.
Tot slot maakten we in 2018 een documentaire Roots & Wings met verhalen uit onze community, die vaak gebruikt wordt als startpunt voor nagesprekken.”
Welke eerste stappen kunnen professionals en organisaties vandaag al zetten om inclusiever te werken?
“Door oprecht te luisteren, niet te oordelen en aan zelfreflectie te doen, kom je al heel ver. Sta stil bij je eigen waarden en normen, en besef dat die niet universeel zijn. Dat is een startpunt dat voor iedereen haalbaar is.”
